κλείσιμο Νοτιοανατολική άποψη του καθολικού της Μονής
κλείσιμο Η Παναγία άνωθεν
κλείσιμο Η κοίμηση του Οσίου Εφρεμ
κλείσιμο Ο τρούλος του καθολικού της μονής
κλείσιμο Ανατολική όψη του καθολικού της μονής
κλείσιμο H άκρα ταπείνωσης

Μονή

Σχεδιαγραμμα μονής
Φυσικό περιβάλλον – Γεωλογία

 

Τα Άγια Μετέωρα αποτελούν μια απόκοσμη πέτρινη πολιτεία, στο δυτικό τμήμα της θεσσαλικής γης, ανάμεσα στους ορεινούς όγκους της Πίνδου και των Αντιχασίων με χίλιους και περισσότερους βράχους.

Καμμιά ανθρώπινη περιγραφή και καμμιά εικόνα δεν μπορεί να παρουσιάσει την επιβλητική τους ομορφιά.

Τεράστιοι βράχοι, ψηλοί, μονοκόμματοι, με τετρακόσια και πλέον μέτρα ύψος, που έγιναν, λες, από τον Θεό ειδικά για τους παράτολμους ασκητές που θα ζητούσαν στην υπερκόσμια γαλήνη τους έναν μοναδικά κατάλληλο τόπο ολοκληρωτικής αφιερώσεως.

«Το μετεωρίτικο τοπίο και η ασκητική ζωή είναι δύο πράγματα, που μοιάζουν πολύ. Η προσευχή, η βαθειά ολoκληρωτική προσευχή… χρειάζεται κάτι σαν τα Μετέωρα. Κάτι τραχύ και επιβλητικό. Χρειάζεται γυμνή πέτρα και ουρανό. Πολύ Ουρανό!» (Αθανάσιος Κούρος)

Μετέωρα. Τὸ ὄνομα «Μετέωρο» ἐμπνεύστηκε -ἀρχικὰ- ὁ κτίτορας τῆς ἱερᾶς μονῆς Μεταμορφώσεως, ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Μετεωρίτης, (1343/4 μ.Χ.) για τὸν «Πλατὺ Λίθο», ὅπου πρωτοανέβηκε. Κατόπιν κατέστη ἡ γενικὴ ὀνομασία τῶν βράχων, ἀφοῦ «μετέωρος» σημαίνει κατὰ λέξῃ ὑψηλός, αἰωρούμενος. Στον βίο τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου συναντοῦμε ἐπίσης τὸν ὄρο «λιθόπολις».Πάνω στα θεόκτιστα βράχια κτίστηκε πλῆθος ἀσκητηρίων καὶ μοναστηρίων, ποὺ συναποτελοῦν τὸ δεύτερο μετὰ τὸ Ἅγιο Ὅρος μοναστικὸ κέντρο τῆς Ἑλλάδος.                                                                                                          Γεωλογικὸς σχηματισμὸς τῶν βράχων. Ἡ δημιουργία τῶν μετεώρων βράχων, κατὰ τὴν πιθανότερη θεωρία, ὀφείλεται σὲ ἕνα δελτογενὴ στο σχῆμα κῶνο, δηλαδὴ ἔναν ὄγκο ἀπὸ ποταμίσιες πέτρες, ἄμμο καὶ λάσπη, ποὺ ὁδηγούνταν στην ἀρχέγονη θεσσαλικὴ λίμνη ἀπὸ ἔναν ποταμό, ὁ ὁποῖος εἰκοσιπέντε ἑκατομμύρια χρόνια πρίν, εἶχε τὶς ἐκβολὲς τοῦ στην περιοχὴ τῆς σημερινῆς Καλαμπάκας. Ὅταν, ἀργότερα, ὁ ὑδάτινος αὐτὸς ὄγκος βρῆκε διέξοδο πρὸς τὸ Αἰγαῖο, μὲ τὴν ἀποσχίσῃ τοῦ Ὀλύμπου ἀπὸ τὴν Ὄσσα, ὁ συσσωρευμένος δελτογενὴς κῶνος μὲ τὴν διαβρωτικὴ ἐπιδράση σεισμών, ἀνέμων, καὶ ἰσχυρῶν βροχοπτώσεων, διασπάστηκε σὲ λόφους καὶ σπηλαιώδεις βράχoυς διαφόρων σχημάτων.

 

 

.Φυσικό περιβάλλον –

 

Γενική περιγραφή της Μονής

 

Γενική περιγραφή
Ἀνεβαίνοντας στα Μετέωρα ἀπὸ τὸ χωριὸ Καστράκι, λίγο μετὰ τὸ ἐκκλησάκι τῆς Παναγίας Δουπιανης καὶ ἀνάμεσα στα ἐρειπωμένα μοναστήρια Προδρόμου, Ἁγίας Μονῆς καὶ Παντοκράτορος, πολυστροφή, κομψὴ καὶ ἀρχοντικὴ στον στενάχωρο βράχο τῆς βρίσκεται ἡ ἀνδρικὴ Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Νικολάου Ἀναπαυσα.Ἀπὸ τοὺς ἐξῶστες τῆς Μονῆς ὁ προσκυνητὴς ἀτενίζει ἀνατολικὰ τῇ Μονῇ Ῥουσάνου, νότιᾳ ἀγναντεύει τὸ γραφικὸ Καστράκι καὶ τῇ δασώδη ὀροσειρὰ τῆς Πίνδου. Δυτικὰ ἡ ὀπτικὴ ἐξερεύνηση σταματὰ μὲ ἐνδιαφέρον στο ἐρειπωμένο μοναστῆρι τοῦ Προδρόμου, ἐνῶ στα Βόρεια τὸ βλέμμα ὑψώνεται μὲ θαυμασμὸ πρὸς τὴν κορυφὴ τῶν βράχων τῆς Μονῆς τοῦ Μεγάλου Μετεώρου.Ὁ βράχος, πάνω στον ὁποῖο κτίστηκε τὸ Μοναστῆρι, εἲναι μικρὸς σὲ ἔκταση μὲ περιορισμένη ἐπιφάνεια στην κορυφὴ τοῦ.Ο βράχος, πάνω στον οποίο κτίστηκε το Μοναστήρι, είναι μικρός σε έκταση με περιορισμένη επιφάνεια στην κορυφή του. Αυτό επηρέασε και την κτιριακή διαμόρφωση και συγκρότηση των χώρων που αναπτύχθηκαν σε ένα πολυώροφο κτίσμα. Η λαξευτή σκάλα σταματάει στην είσοδο, πίσω της υπάρχει ένας μικρός προθάλαμος. Ανεβαίνοντας συναντάμε το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου και δίπλα του την κρύπτη.
Στον πρώτο όροφο ανοίγεται δεξιά ένας διάδρομος- εκθετήριο, αριστερά υπάρχει το καθολικό.
Στον επόμενο όροφο και στα δεξιά ένας άλλος διάδρομος με καθίσματα και η αίθουσα υποδοχής με το τζάκι, εδώ βρίσκεται και το βριζώνι. Δεξιά του διαδρόμου (προς ανατολάς) το μαγειρείο.
Ακόμα πιο ψηλά, στον τρίτο και τελευταίο όροφο, υπάρχουν η παλιά τράπεζα, το παρεκκλήσι του Προδρόμου, η στέρνα και τα κελιά.
Στην κορυφή του βράχου υψώνεται το πέτρινο καμπαναριό.
Στη βορειοανατολική πλευρά της Μονής κρέμονται δύο σειρές από ξύλινα μπαλκόνια με πανοραματική θέα. Κάτω από το Μοναστήρι και μέσα σε κοίλωμα μικρότερου βράχου έχει μεταφερθεί το όστεοφυλάκιο. 

 ΜΕΤΕΩΡΙΤΙΚΑ ΒΡΑΧΙΑ ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΝΑΠΑΥΣΑ

    Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΝΑΠΑΥΣΑ ΑΓΙΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

Τοποθεσία της Μονής

 

Ανεβαίνοντας στα Μετέωρα από το χωριό Καστράκι, λίγο μετά το εκκλησάκι της Παναγίας Δούπιανης και ανάμεσα στα ερειπωμένα μοναστήρια Προδρόμου, Αγίας Μονής και Παντοκράτορας, πολύστροφη, κομψή καί αρχοντική στον στενάχωρο βράχο της βρίσκεται η ανδρική Ιερά Μονή του Αγίου Νικολάου Ανάπαυσα.Από τους εξώστες της Μονής ο προσκυνητής ατενίζει ανατολικά τη Μονή Ρουσάνου, νότια αγναντεύει το γραφικό Καστράκι και τη δασώδη οροσειρά της Πίνδου. Δυτικά η οπτική εξερεύνηση σταματά με ενδιαφέρον στο ερειπωμένο μοναστήρι του Προδρόμου, ενώ στα Βόρεια το βλέμμα υψώνεται με θαυμασμό προς την κορυφή των βράχων της Μονής του Μεγάλου Μετεώρου.

Ιστορικό της Ιεράς Μονής

Ο οργανωμένος μοναχικός βίος στη Μονή ανάγεται στις πρώτες δεκαετίες του 14ου αι., σύμφωνα με τα λείψανα των τοιχογραφιών στο παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου, καθώς καί από αρχιτεκτονικές ενδείξεις.Στην άποψη αυτή συνηγορεί καί το γεγονός, ότι ο Όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης (+1380) συμβουλεύει στη διαθήκη του τους συνασκητές του Μεγάλου Μετεώρου να εκλέγουν τον ηγούμενο τους έχοντας και τη γνώμη του ηγουμένου του Αγίου Νικολάου. Η εν λόγω Μονή, κατά πάσαν πιθανότητα, ταυτίζεται με τον Αναπαυσά.
Επίσης ένα μονύδριο του Αγίου Νικολάου, που αναφέρεται σε επίσημο γράμμα του 1392/93, πρέπει μάλλον και αυτό να ταυτισθεί με τη Μονή του Αναπαυσά.
Στην πρώτη δεκαετία του 16ου αιώνα το Μοναστήρι ανακαινίζεται ριζικά καί τότε κτίζεται το σημερινό καθολικό.
Το έτος 1888 είχε πέντε μοναχούς.
Το 1909 δεν είχε κανένα μοναχό και σιγά-σιγά άρχισε να ερειπώνεται.
Κατά τη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής κατοχής (1941-44) βομβαρδίζεται μαζί με άλλα μνημεία της περιοχής.
Ευτυχώς στη δεκαετία του 1960 η αρχαιολογική υπηρεσία προχώρησε σε εργασίες αναστήλωσης και ανακαίνισης καθώς και καθαρισμού των τοιχογραφιών, διασώζοντας έτσι τη Μονή. 

 

 

Ονομασία της Μονής

 

Δεν είναι εξακριβωμένο που οφείλει την επωνυμία της η Μονή του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά. Πιθανότατα σε κάποιον παλαιό κτίτορά της, πού θα πρέπει να τοποθετηθεί χρονικά στο 14ο αι. μαζί με τις απαρχές της μοναστικής ζωής πάνω στον βράχο αυτό. 'Αλλοι συσχετίζουν ετυμολογικά το όνομα με το ρήμα αναπαύομαι, οπότε "Αναπαυσάς" θα πρέπει να σημαίνει τόπος ανάπαυσης και αναψυχής.
Έτσι εξηγείται και το άλλο όνομα της μονής 'Ασμενος, δηλαδή τόπος χαρούμενος, ευχάριστος για διαμονή.

Το καθολικό της Μονής

Το μοναστήρι, όπως αναφέραμε, ανακαινίζεται ριζικά κατά την πρώτη δεκαετία του 16ου αιώνα. Τότε ανεγείρεται από τα θεμέλια του και το σημερινό καθολικό (Ναός του Αγίου Νικολάου) από το Μητροπολίτη Λαρίσης 'Αγιο Διονύσιο τον Ελεήμονα (+28 Μαρτίου 1510), που εγκαταβίωσε και πέρασε εκεί ειρηνικά τα τελευταία του χρόνια ως μοναχός, και από τον έξαρχο Σταγών ιερομόναχο Νικάνωρα (+1521/22). Το καθολικό της Μονής αποτελείται από έναν μικρό μονόκλιτο ναό, σχεδόν τετράγωνο, ακανόνιστο όμως και παράγωνο εξαιτίας της στενότητας του βράχου, με μικρό τρούλο στο κέντρο της στέγης, σκοτεινό και χωρίς παράθυρα, αφού έπρεπε να κτισθεί επάνω του κυρίως ναού και άλλος όροφος.Προηγείται εσωνάρθηκας (λιτή), αρκετά ευρύχωρος σε σύγκριση με το στενόχωρο κυρίως ναό.
Αγιογράφηση-Θεοφάνης
Το κομψό καθολικό της Μονής έχει αγιογραφηθεί από τον περίφημο Κρητικό ζωγράφο Θεοφάνη Στρελίτζα, τον επιλεγόμενο Μπαθά, τον Οκτώβριο του 1527 (έτος από κτίσης κόσμου, ζλς'-7036), σύμφωνα με την κτιτορική επιγραφή, πάνω από την είσοδο του νάρθηκα προς τον κυρίως ναό.
Ο Θεοφάνης Στρελίτζας-Μπάθας, ο αγιογράφος του καθολικού, κατάγεται από οικογένεια καλλιτεχνών, η οποία από την τουρκοκρατούμενη Πελοπόννησο, πιθανότατα από τη Βυζαντινή πόλη Μούχλι, μετανάστευσε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 15ου αι. και εγκαταστάθηκε στην ενετοκρατούμενη Κρήτη. Ο ζωγράφος Θεοφάνης γεννήθηκε την τελευταία δεκαπενταετία του 15ου αι. στο Ηράκλειο, όπου ακολούθησε το οικογενειακό καλλιτεχνικό επάγγελμα. Παντρεύτηκε και απέκτησε δυο γιούς, το Συμεών και το Νεόφυτο, οι οποίοι αργότερα έγιναν αγιογράφοι.
Πριν το 1527 ο Θεοφάνης έγινε μοναχός, ίσως μετά το θάνατο της συζύγου του. Το 1536 εισέρχεται στην αδελφότητα της Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, όπου βρίσκονται και τα δύο παιδιά του ως μοναχοί. Το 1543 μετακομίζει στις Καρυές. Πέθανε στο Ηράκλειο της Κρήτης, στις 24 Φεβρουαρίου 1559.
Ο Θεοφάνης υπήρξε άριστος αγιογράφος, ο κυριότερος εκπρόσωπος της Κρητικής Σχολής, στην οποία έδωσε και την κλασσική της μορφή.
Το 1527, Οκτωβρίου 12, ολοκληρώνει την τοιχογραφηση του καθολικού του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά Μετεώρων.
Ύστερα από οχτώ χρόνια (1535) αγιογραφεί το καθολικό της Μεγίστης Λαύρας. Αλλα και η εξαιρετική τοιχογραφία της Μεγάλης Τράπεζας της Λαύρας συνδέεται απωσδήποτε με το όνομα του (περίπου 1535). Το 1545-1546 θα τοιχογραφήσει με το γιό του Συμεών το καθολικό και την Τράπεζα στη νεοσύστατη Μονή Σταυρονικήτα.
Ακόμη τρία εικονοστάσια αποδίδονται στο Θεοφάνη και στους συνεργάτες του, της Λαύρας (1535;), του Πρωτάτου (1542) και του Σταυρονικήτα (1546), επίσης οι τοιχογραφίες στο παρεκκλήσι του Προδρόμου της Μονής Σταυρονικήτα (1546).
Η τοιχογράφηση του καθολικού της Μονής Αγίου Νικολάου Αναπαυσά αποτελεί το παλιότερο τοιχογραφικό επώνυμο έργο του μεγάλου καλλιτέχνη και αρχηγέτη της Κρητικής Σχολής Θεοφάνη, του Αρίστου Αγιογράφου, όπως τον χαρακτηρίζει ο άλλος γιός του, μοναχός Νεόφυτος, στην επιγραφή του Ναού της Παναγίας στην Καλαμπάκα, τον οποίο τοιχογράφησε το 1573.
Αναμφισβήτητα η τοιχογράφηση του καθολικού της μικρής αυτής Μετεωρίτικης Μονής φέρει την προσωπική σφραγίδα με όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ανεπανάληπτης τέχνης του Μεγάλου Κρητικού ζωγράφου, ευγένεια, ζωντάνια, δροσερότητα, πλαστικότητα, μαλακούς και φωτεινούς τόνους και γενικά υψηλή ποιότητα και τελειότητα στο σχεδιασμό και στη χρωματική απόδοση των μορφών, γνωρίσματα που τελικά αποκρυσταλλώθηκαν, τυποποιημένα όμως, στα μεγάλα τοιχογραφικά σύνολα της ωριμότητας του στις αγιορείτικες μονές Μεγίστης Λαύρας και Σταυρονικήτα.
Σημειώνουμε ειδικότερα ότι ο Θεοφάνης στον Αναπαυσά δίνει δείγματα ενός ασυνήθιστα πλούσιου, για την εποχή του, αποθέματος εικονογραφικών θεμάτων της βυζαντινής παράδοσης. Αφήνει όμως να φανεί ταυτόχρονα, ότι κατείχε παράλληλα και πλούσιο θεματολόγιο ιταλικής καταγωγής ('Ακρα ταπείνωση, 'Αγιος Χριστόφορος, Θρόνος Παναγίας κ.α.), τα οποία βέβαια ως ακραιφνής Ορθόδοξος παραδοσιακός Αγιογράφος τα προσάρμοζε απόλυτα στα αυστηρά βυζαντινά πρότυπα.
Ιδιαίτερα η ευαισθησία του ως καλλιτέχνη φαίνεται στα καθαρά διακοσμητικά θέματα, όπου δείχνει εκπληκτική αίσθηση του χώρου και της λειτουργικότητας τους.
Ο Θεοφάνης, παρά τη στενότητα και το ακανόνιστο του ναού, κατόρθωσε να απεικονίσει με εκπληκτική ευχέρεια και πληρότητα όλους τους εικονογραφικούς κύκλους (δογματικό, λειτουργικό, χριστολογικό, αγιολογικό).

 

1) Νάρθηκας

 

 

Εικονίζονται εδώ οι νεώτεροι κτίτορες της Μονής, ο Διονύσιος Λαρίσης και ο ιεροδιάκονος Νικάνωρ, ολόσωμοι, με το μοναχικό ένδυμα, δίπλα στη βρεφοκρατούσα ένθρονη Παναγία, την ελπίδα των πιστών, καθώς και στον όσιο πατέρα και καθηγητή του Μεγάλου Μετεώρου, Αθανάσιο.
Αρκετό χώρο καταλαμβάνουν σκηνές από τα θαύματα
του Χριστού (ανάβλεψη του τυφλού, ο εν Κανά γάμος, θεραπεία του υδρωτικού κ.λ.π.)
Ζωγραφίζονται επίσης άγιοι, όσιοι και ασκητές, μεγάλες μορφές της μοναχικής και ασκητικής ζωής ('Αγ. Αντώνιος, 'Αγ. Ευθύμιος, 'Αγ. Σάββας, 'Αγ. Θεοδόσιος Κοινοβιάρχης κ.α.).
Εντυπωσιακές είναι οι πολυπρόσωπες συνθέσεις: Η επιβλητική σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας, η εκφραστική κοίμηση του Αγίου Νικολάου, η αριστουργηματική σύναξη του Οσίου Εφραίμ. Θαυμάσια είναι και η παράσταση του Αδάμ στον Παράδεισο, όπου ονοματοθετεί τα διάφορα ζώα και πτηνά: "και εκάλεσεν Αδάμ ονόματα πάσι τοις κτήνεσι και πάσι τοις πετοινοίς του ουρανού και πάσι τοις θηρίοις του αγρού".

 

2) Κυρίως ναός

 

 

Στον τρούλο εικονίζεται η γλυκειά μορφή του Ιησού Χριστού ως Ελεήμονα, γεμάτη
αγάπη και συμπάθεια. Ακολουθούν παρακάτω η θεία λειτουργία των Αγγέλων και στην επόμενη σειρά, με μεγάλη πλαστικότητα στην κίνηση, οι δέκα προφήτες της Παλιάς Διαθήκης, που κρατούν ενεπίγραφα ειλητάρια.
Ζωγραφίζονται επίσης άγιοι ολόσωμοι ή σε στηθάρια (Μερκούριος, Ευστάθιος, Νικόλαος ο νέος, Ιωάννης ο Δαμασκηνός κ.λ.π.).
Παριστάνονται ακόμα σκηνές από το Δωδεκάορτο, καθώς και Χριστολογικά από τη ζωή και τα πάθη του Χριστού.

 

3) Ιερό


Στην πρόθεση εικονίζεται ο Χριστός σαν η 'Ακρα Ταπείνωση, στην κόγχη της Αγίας Τράπεζας η Πλατυτέρα με τους Ιεράρχες Ιωάννη Χρυσόστομο και Μέγα Βασίλειο.
Από την Παλιά Διαθήκη παριστάνονται ο δίκαιος Ιακώβ, ο προφήτης Ησαΐας και κάτω από την Αγία Τράπεζα ο Ιωνάς, που εξέρχεται από την κοιλιά του κήτους, σύμβολο της τριήμερης ταφής και Ανάστασης του Κυρίου μας.

Άλλα μέρη της Μονής

Παλιά Τράπεζα


Βρίσκεται στον τελευταίο όροφο, με παραστάσεις μέτριας λαϊκής τέχνης. Στη μέση (κόγχη) ζωγραφίζεται η Παναγία βρεφοκρατούσα, δεξιά της ο Νικόλαος Μύρων καί η παραβολή του πλουσίου και του φτωχού Λαζάρου, στην άλλη πλευρά εικονίζονται ο Γρηγόριος Νεοκαισαρείας και η φιλοξενία του Αβραάμ.Η τράπεζα έχει ανακαινιστεί καί χρησιμεύει σήμερα ως ο επίσημος χώρος υποδοχής.

 

Παρεκκλήσι Αγίου Αντωνίου

 

 

Είναι πολύ μικρό, το Ιερό μόλις χωράει τον ιερέα. Στους τοίχους του διακρίνονται λίγα υπολείμματα από παλιές τοιχογραφίες, πιθανόν του 14ου αι.
Στην αριστερή πλευρά του παρεκκλησίου βρίσκεται ή κρύπτη (τώρα αποθήκη), τόπος φύλαξης παλιότερα των κωδίκων καί άλλων κειμηλίων της μονής. Εδώ οδηγούσε από επάνω ένα μικρό και μυστικό πέρασμα.

 

Παρεκκλήσι Προδρόμου


Βρίσκεται δίπλα στην παλιά τράπεζα, μικρός ναός μονόκλιτος, που ανακαινίστηκε το 1971, με τέμπλο ξυλόγλυπτο και ζωγραφιστό.

 

Χειρόγραφα


Το 1909 ο αείμνηστος ερευνητής των Μετεώρων Νίκος Βέης βρήκε στη Μονή του Ανάπαυσα 43 κώδικες, από τους οποίους δυστυχώς διασώζονται σήμερα μόνον οι 35.
Χρονολογικά εκτείνονται από τον 11ο μέχρι το 19ο αι. με ποικίλο περιεχόμενο: Ερμηνεία των ψαλμών, Συναξαριστής, Κλίμαξ Ιωάννη Σχολαστικού, Μηναία, Πραξαπόστολοι, Θεοτοκάριο, Παρακλητικές, Ακολουθίες, Τριώδιο, Τυπικό Σαββαΐτικο, Λόγοι Εφραίμ του Σύρου, Φιλόθεου Κων/λεως, διάταξη θείας Λειτουργίας, Πατερικό, Λόγοι Μάρκου Ερημίτη καί Αντιόχου μοναχού, κ.λ.π.
Στη Μονή του Ανάπαυσα ανήκει και ο υπ' αριθμόν 59 κώδικας της Μονής της Ολυμπιώτισσας στην Ελασσόνα, αφιέρωμα του πρώην Βουθρωτού καί Γλυκέος Νεοφύτου (1579).

Η θεολογία των ιερών εικόνων της Μονής

Ο χαρακτήρας της ορθοδόξου αγιογραφίας είναι σεμνός, κατανυκτικός, με πνευματικό και όχι σωματικό κάλλος. Τα άγια πρόσωπα εικονίζονται εν αφθαρσία, με πνευματική και σωματική ρωμαλεότητα, με ανδρείο και γενναίο φρόνημα, με ευθύτητα, ειλικρίνεια και ακεραιότητα. Η εικόνα είναι σκάλα που μάς ανεβάζει στον ουρανό, αλλά και κατεβάζει τον ουρανό στην γη!

Είναι ένα σημείο συναντήσεως κτιστού και άκτιστου, παρελθόντος και μέλλοντος, του <<νύν>> και του <<αεί>>.

Ο ορθόδοξος ναός είναι ο επίγειος ουρανός, εν ω ο επουράνιος Θεός ενοικεί και εμπεριπατεί κατά τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο. Ο ναός είναι αγιογραφημένος, διότι <<υπόμνημα γαρ εστίν ή εικών. Και όπερ τοις γράμμασι μεμυημένοις η βίβλος, τούτο τοις αγραμμάτοις η εικών ...>>

 

Ο Καθηγούμενος Αρχιμ. Πολύκαρπος

Η μνημειακή ζωγραφική του 16ου αιώνα και ο Θεοφάνης στον Άγιο Νικόλαο Αναπαυσά.

 

Ο 16ος αιώνας χαρακτηρίζεται ως ο αιώνας ακμής της μνημειακής ζωγραφικής στα μεγάλα μοναστικά κέντρα του Αγίου Όρους και των Μετεώρων.

Ο κύριος εκπρόσωπος της τέχνης αυτής είναι ο ζωγράφος Θεοφάνης ο Κρής.

Ο Θεοφάνης ο κρητικός φαίνεται να΄ναι ο πρώτος ολοκληρωμένος συνεχιστής των παλαιών μαστόρων. Ζωγραφίζει -σταυροαναστάσιμα- μέσα στο πνεύμα της ορθοδόξου λατρείας. Η χαρμολύπη, το γνήσιο αίσθημα της πίστεως μας, διαπνέει όλη του την ζωγραφική. Ο Θεοφάνης ιστορεί ότι παρέλαβε σε πνεύμα και σε σχήμα, δίνοντας το χρώμα στα αναλλοίωτα.

Εύχομαι στον προσκυνητή ευχάριστη διαμονή στα Άγια Μετέωρα και περισσότερη γνωριμία με τον μεγάλο διδάσκαλο της κριτικής Σχολής, τον Θεοφάνη τον Κρήτα που ζωγράφισε το Καθολικό της Μονής μας.

 

Ο Καθηγούμενος Αρχιμ. Πολύκαρπος